De polyvagaaltheorie gaat over de rol van ons autonome zenuwstelsel bij stress, burn-out, trauma en angst, en werd ontwikkeld door Stephen W. Porges, een Amerikaanse neurowetenschapper. Traditioneel wordt het autonome zenuwstelsel beschreven als een systeem dat uit twee takken bestaat. Het orthosympathisch deel zorgt voor de energie om actief te zijn: te werken, te vechten en vluchten. Het parasympathisch deel zorgt voor rust, opbouw en herstel.

 

Stephen Porges heeft de werking van het autonome zenuwstelsel verder genuanceerd. Poly betekent ‘veel’ in de zin van ‘twee of meer’, en vagaal refereert aan de ‘nervus vagus’. De nervus nagus begint in onze hersenstam en loopt langs de nek tot in ons onderlichaam. Deze belangrijke zenuw is verbonden met onze organen zoals longen, hart, maag-en darmen, ons gelaat, onze stem … De informatie loopt in twee richtingen: van ons brein naar ons lichaam en vice versa.

 

Het polyvagale systeem bestaat uit drie hiërarchisch werkende subsystemen: de ventrale vagus (die staat voor veiligheid, verbondenheid en creativiteit), het sympathische systeem (energie, activiteit en speelsheid, of zorgt bij stress voor vecht of vluchtreactie) en de dorsale vagus (die staat voor dromerig en rust of zorgt voor ‘bevriezen’ als er sterk of levensgevaar is). 

 

Onze nervus vagus scant constant of de omgeving én ons lichaam op een moment veilig zijn. Als er een onveiligheid wordt ervaren, onbewust, kiest ons zenuwstelsel welke reactie best is om onze veiligheid te waarborgen op dat moment.

De reactie op stress (vechten, vluchten of bevriezen) is per persoon erg verschillend en gebeurt onbewust. Soms reageert ons lichaam op gevaar, zonder dat er werkelijk gevaar is. Want de reactie op gevaar is oeroud, alleen is ze nu vaak niet van toepassing in ons dagelijks leven terwijl ons zenuwstelsel toch dezelfde reactie levert. Soms zitten we erg lang in ‘overlevingsmodus’, waardoor ons zenuwstelsel volledig overprikkeld is.

 

Hoewel het allemaal onbewust gebeurt, kunnen we er gelukkig toch een zekere invloed en controle op hebben. Deb Dana (Sensomotorische Psychotherapeut, Traumatherapeut aan het Traumacenter van Bessel van der Kolk en Klinisch adviseur verbonden aan het Kinsey Instute van de Indiana University) heeft samen met Stephen Porges de theorie vertaald naar de therapeutische praktijk, en vervolgens naar een methode die ook in het dagelijks leven kan worden toegepast. In ons eigen land is er ook Dr. Luc Swinnen die het wetenschappelijke heeft vertaald naar mensentaal, en het tevens in zijn eigen praktijk al jaren met succes toepast.

 

Hoe gaan we hier nu mee van start? Eerst geef ik je een uitleg over hoe ons autonome brein werkt, vervolgens krijg je oefeningen en strategieën waarmee je direct aan de slag kan. Je krijgt niet alleen een kijk op jouw eigen unieke autonome zenuwstelsel, maar je leert ook hoe jij je gevoel van veiligheid en verbondenheid (de ventrale vagus) kan versterken, hoe je kan zorgen voor meer regulatie en minder disregulatie, hoe je kan navigeren van het ene systeem naar het andere … en zo veerkrachtiger wordt.